Gramsci Üzerine

UTKU ÖZMAKAS

8.1.2011

Günümüz felsefi ve siyasi düşüncesi içinde bir klasik sayılan ‘Hapishane Defterleri’ Gramsci tarafından oldukça güç koşullar altında, faşist bir yönetimin hapishanesinde kaleme alınmıştı. Ne var ki Sokrates’in de dedigi gibi “filozofun yalnızca bedeni kentin sınırlarında ikamet eder.” Akıl ile beden arasında böylesi bir ikili ayrıma bir an için güvenebilirsek parmaklıkların ardında Gramsci’nin yalnızca bedeninin tutulabildiğini söyleyebiliriz. Şüphesiz ki Gramsci’nin yazdıkları için hem bir ket hem bir güdüleyici olan bu şartlar, bugün Marksizm’e pek çok temel kavramsallaştırmayı sunan bir düşünce çerçevesiyle buluşmamızı engelleyemedi.

‘Gramsci Kitabı’ da bu buluşmanın önemli bir adımı; çünkü şimdiye kadar yalnızca ‘Hapishane Defterleri’ ile hasbihal edebilen okur, artık Gramsci’nin düşüncesine bir adım daha yaklaşıyor. Bu bağlamda dilimizde pek alışıldık bir durum olmayan bu ‘reader’ın çevirisi bir kat daha önem kazanmış oluyor.

Tarihsel blok ve ötesi
Gramsci’nin düşünsel tertibatının belki de en çok öne çıkan kavramı ‘hegemonya”’dır. Ne var ki düşünürün Marksizm’e ve siyaset düşüncesine kattıkları bu kavramla sınırlandırılamaz. Özellikle son yıllardaki madun çalışmaları grubuna kaynaklık ettiği, kısa süre önce Capital&Class dergisinin ‘pasif devrim’ kavramı üzerine yaptığı özel sayı gibi örnekler düşünüldüğünde… Kısacası Gramsci düşüncesi bugün de önemi sürdürmektedir ve Hobsbawm’ın kitap için kaleme aldığı önsözde dile getirdiği gibi “zamanın Gramsci’yi eskitemediği kesindir.” Düşünürün kavramsal çerçevesinden söz etmişken ‘Gramsci Kitabı’nın sonunda okur için bir anahtar terimler sözlüğüne de yer verildiğini not etmiş olalım.


Kitap, İtalyan faşizmi üzerine de çalışmış olan David Forgacs’ın editörlüğünde hazırlanmış ve Gramsci’nin çeşitli konulardaki seçme yazılarıyla ‘Hapishane Defterleri’ni arasında bulunduran dört kitap temele alınarak hazırlanmış. Forgacs’ın metinleri seçmedeki hassasiyeti hem düşünürün temel kavramsal ağını temsil etmede mihenk taşı görevini gören metinleri seçmesinden hem de İngilizce çevirisi olmayan metinlerin İtalyancasına gidip metinleri bulup çıkartmasından anlaşılabilir. Ne var ki kitabın son kertede bir ‘reader’ olmasının getirdiği nedenlerle genellikle yazıların belirli bölümlerine yer verilebilmiş. Ayrıca okurun ulaşmasının nispeten kolay olduğu düşünülen kimi metinlere de yer verilmemiş.

‘Gramsci Kitabı’ temel olarak Yazılar ve Hapishane Defterleri olmak üzere iki kısma ayrılmış olsa da yazılar belirli temalar altında on dört bölüme ayrılmış. Böylelikle isteyen okurun sınıftan edebiyata, popüler kültürden aydınlara, gazetecilikten felsefeye kadar geniş bir çerçevede tematik okuma yapabilmesinin de önü açılmış.

Aydın-toplum-düşünür
Gramsci’nin düşüncesinin alamet-i farikası, durumdan devşirilmiş kavramların durumu açmakta, sınırlarını genişletmekte ve durumu anlamakta önemli bir rol oynarken duruma hapsolmamış olmasıdır. Böylelikle düşüncesi kuvveden fiile, bir çağdan ötekine, aydından topluma doğru geçerken tepeden bakan bir nitelik taşımaz. Üzerine çokça düşündüğü “aydın” kavramının içerimleri üzerine düşünmenin ötesine geçmiş, yaşamında da faşizme karşı direnmiştir. Ayrıca kişisel olarak işçilerle, ezilenlerle kurduğu ilişkiler, aşağıdan örgütlenmenin önemini göstermekle kalmaz; aynı zamanda aydın elitizminin risklerini nasıl savuşturduğunu gösterir. Gramsci (ve ortaya koyduğu düşünceler) bu anlamda günümüz için bir nirengi noktası olmaya devam ediyor.

Stratejik bir düşünür olan Gramsci’nin 1916 ile 1935 yılları arasında kaleme aldıklarından oluşan ‘Gramsci Kitabı’, düşünürün mirasını yeniden değerlendirmek, ondan günümüzün siyaset sorunları için neler öğrenebileceğimizi araştırmak, satır aralarındaki kapatılmışlık duygusunun faşizme karşı atılmış her kuramsal adımın sevinciyle nasıl yok olduğunu görmek için önemli bir yapıt.

GRAMSCİ KİTABI
Seçme Yazılar
1916-1935
Hazırlayan: David Forgacs
Çeviri: İbrahim Yıldız
Dipnot Yayınları
2010, 520 sayfa
Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s